W dniach 20–28 października 2026 r. odbył się cykl specjalizacji w ramach Data Steward School 2026. Program obejmował cztery spotkania poświęcone różnym aspektom zarządzania danymi badawczymi – od zasad FAIR, CARE i TRUST oraz funkcjonowania repozytoriów danych, przez rozwiązania organizacyjne i instytucjonalne, po specyfikę danych w naukach humanistycznych i społecznych oraz rozwijanie kompetencji edukacyjnych i komunikacyjnych.
Celem cyklu było poszerzenie wiedzy i rozwijanie praktycznych kompetencji osób zaangażowanych w zarządzanie danymi badawczymi. Poszczególne specjalizacje pozwoliły spojrzeć na tę tematykę z perspektywy infrastruktury, organizacji pracy uczelni, specyfiki różnych dyscyplin naukowych, a także komunikacji i edukacji.
Cztery specjalizacje – różne obszary, wspólny cel
Zaufane i odpowiedzialne zarządzanie danymi oraz repozytoria danych badawczych – FAIR, CARE, TRUST
Pierwsza specjalizacja, która odbyła się 20 października, koncentrowała się na odpowiedzialnym zarządzaniu danymi oraz funkcjonowaniu repozytoriów danych badawczych. Uczestnicy poznali zasady FAIR, CARE i TRUST oraz ich zastosowanie w infrastrukturze repozytoryjnej.
Ważną część spotkania poświęcono praktycznym zagadnieniom związanym z obsługą zbiorów danych: standardom i walidacji metadanych, obiegowi zbiorów od momentu deponowania do publikacji, zarządzaniu opublikowanymi danymi oraz ich wersjonowaniu i aktualizacji. Omówiono również identyfikatory i tożsamość cyfrową, interoperacyjność repozytoriów, wymianę metadanych, uprawnienia i bezpieczne udostępnianie danych wrażliwych. Spotkanie zakończyła symulacja odtwarzania repozytorium po awarii.
Zajęcia poprowadzili Piotr Krajewski z Biblioteki Politechniki Gdańskiej i Centrum Kompetencji Otwartej Nauki oraz Kacper Donat z Politechniki Gdańskiej.
Zarządzanie danymi w administracji uczelnianej i bibliotece akademickiej
Druga specjalizacja, zrealizowana 21 października, poświęcona była organizacyjnym i instytucjonalnym aspektom zarządzania danymi badawczymi. Jej program koncentrował się na rozwiązaniach stosowanych w uczelniach, modelach współpracy oraz roli bibliotek i jednostek wspierających otwartą naukę.
Uczestnicy poznali przykłady organizacji zarządzania danymi badawczymi na Politechnice Gdańskiej, Akademii Górniczo-Hutniczej oraz Uniwersytecie Śląskim. Omówiono polityki i strategie instytucjonalne, podział odpowiedzialności, organizację usług i konsultacji, a także workflow – od przygotowania planu zarządzania danymi po deponowanie zbiorów w repozytorium MOST Danych. Ważnym zagadnieniem było również budowanie roli data stewarda w strukturach uczelni oraz współpraca administracji, bibliotek i naukowców.
Swoimi doświadczeniami podzieliły się Magdalena Szuflita-Żurawska z Politechniki Gdańskiej, Marta Urbaniec z Biblioteki Głównej AGH oraz Natalia Galica z Uniwersytetu Śląskiego.
Zarządzanie danymi badawczymi w naukach humanistycznych i społecznych
Trzecia specjalizacja, która odbyła się 27 października, pozwoliła przyjrzeć się specyfice danych badawczych w naukach humanistycznych i społecznych. Szczególną uwagę poświęcono danym literackim i językowym, danym dziedzictwa kulturowego, jakościowym danym społecznym oraz etycznym aspektom prowadzenia badań.
W części dotyczącej danych literackich i językowych uczestnicy poznali zagadnienia związane z korpusami, katalogami, konsorcjami i interoperacyjnością danych literackich. Następnie omówiono specyfikę danych dziedzictwa kulturowego, które często nie powstawały pierwotnie jako dane badawcze, a także kwestie ich otwartości i odpowiedzialnego udostępniania.
Ważnym elementem spotkania była również refleksja nad potencjałem społecznych danych jakościowych oraz etyką badań z udziałem ludzi, przedstawioną z perspektywy europejskiej i polskiej.
Specjalizację poprowadzili: dr Agnieszka Szulińska, dr Gabriela Manista i dr Marta Świetlik z Instytutu Badań Literackich PAN, dr Piotr Filipkowski z Instytutu Filozofii i Socjologii PAN oraz prof. Monika Jagielska z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.
Projektowanie i prowadzenie szkoleń z zakresu zarządzania danymi badawczymi – Train-the-trainer
Ostatnia specjalizacja, zrealizowana 28 października, koncentrowała się na kompetencjach komunikacyjnych i edukacyjnych potrzebnych do skutecznego wspierania rozwoju praktyk zarządzania danymi badawczymi.
Spotkanie rozpoczęło się od zagadnień związanych ze storytellingiem jako narzędziem badań, edukacji i komunikacji. Uczestnicy przyglądali się temu, jak budować angażujące historie, przechodzić od faktów do narracji oraz wykorzystywać storytelling w prezentowaniu zagadnień naukowych.
Kolejny moduł poświęcono teoriom i modelom pomagającym rozumieć praktyki oraz procesy zmian w zarządzaniu danymi badawczymi. Omówiono m.in. teorię instytucjonalną, dyfuzję innowacji, zarządzanie zmianą, model COM-B oraz teorię aktora-sieci (ANT). Perspektywy teoretyczne stanowiły punkt wyjścia do rozważań nad diagnozowaniem problemów i projektowaniem działań wspierających wdrażanie dobrych praktyk RDM.
Ostatnia część spotkania dotyczyła projektowania angażujących procesów uczenia się osób dorosłych, z uwzględnieniem ich doświadczeń, motywacji, potrzeb oraz społecznych, poznawczych i emocjonalnych uwarunkowań uczenia się.
Zajęcia poprowadziły Anna Kowalczyk, dziennikarka, publicystka i autorka, Magdalena Szuflita-Żurawska z Politechniki Gdańskiej oraz dr Agnieszka Majewska-Kafarowska z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.
Wiedza, praktyka i współpraca
Cztery specjalizacje pokazały, jak szerokim i wielowymiarowym obszarem jest zarządzanie danymi badawczymi. Obejmuje ono nie tylko kwestie techniczne i infrastrukturalne, ale również rozwiązania organizacyjne, uwarunkowania dyscyplinarne, zagadnienia etyczne oraz kompetencje komunikacyjne i edukacyjne.
Różnorodność tematyczna programu umożliwiła spojrzenie na rolę data stewarda z wielu perspektyw – jako osoby wspierającej naukowców w codziennej pracy z danymi, współtworzącej rozwiązania instytucjonalne, dbającej o jakość i odpowiedzialne udostępnianie zbiorów, a także rozwijającej kompetencje środowiska naukowego.
Dziękujemy za udział w Data Steward School 2026!
Serdecznie dziękujemy wszystkim prowadzącym za podzielenie się wiedzą, doświadczeniem i dobrymi praktykami, a także za zaangażowanie w przygotowanie i realizację specjalizacji.
Szczególne podziękowania kierujemy do uczestniczek i uczestników za obecność, aktywność, ciekawe pytania i gotowość do dzielenia się własnymi doświadczeniami. Dziękujemy za wspólnie spędzony czas, inspirujące rozmowy i współtworzenie przestrzeni do wymiany wiedzy.
Mamy nadzieję, że udział w Data Steward School 2026 zaowocuje nowymi pomysłami, kontaktami i rozwiązaniami, które znajdą zastosowanie w codziennej pracy, a zdobyte kompetencje będą wspierać dalszy rozwój otwartej nauki i odpowiedzialnego zarządzania danymi badawczymi.
Dziękujemy, że byliście częścią Data Steward School 2026!